AS9100 Uzay ve Havacılık Yönetim Sistemi

AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemi Nedir?

Uzay teknolojileri denildiğinde ilk akla gelenler; haberleşme, savunma, gökbilim ve hava trafiği gibi birçok amaca hizmet eden, uzaya gönderilen araçların tasarımını, uzaya gönderilmesini, yörüngeye yerleştirilmesini ve yararlı bilgilerin yeryüzüne iletilmesini sağlayan teknolojilerdir. Yani; roketler, uzay mekikleri, yapay uydular, gezegenlere indirilen çeşitli araçlar ve sonda cihazları uzay teknolojileri alanına girmektedir. AS 9100; Havacılık, Uzay ve Savunma endüstrisi için, Uluslararası Havacılık ve Uzay Kalite Grubu (International Aerospace Quality Group – IAQG) tarafından oluşturulan uluslararası bir Kalite Yönetim Sistemi (KYS) standardıdır. Bu standardın en yeni versiyonu AS 9100 Rev D (2016)’dır.

Kalite yönetim sistemleri için AS 9100 Standardı geliştirilmeden önce, ABD ordusu tedarikçi kalite ve denetim programlarına sırasıyla, MIL-Q-9858A Kalite Program Gereksinimleri ve MIL-I-45208A Askeri Şartname: Denetim Sistemi Gereksinimleri olmak üzere iki şartname uygulamıştır. Oluşturulan bu şartnameler (specifications) uzun bir dönem havacılık ve uzay endüstrisinin temel ilkelerini oluşturmuştur. Ancak ABD hükümeti ISO 9001’i kabul ettiğinde az önce bahsedilen iki kalite standardını geri çekmiştir. Daha sonra büyük havacılık şirketleri tedarikçilerinden ISO 9001’e dayalı kalite programları geliştirmelerini istemeye başlamıştır.

Havacılık ve uzay tedarikçileri ISO 9001’in müşterilerinin özel gereksinimlerini karşılamadığını keşfettikten sonra havacılık ve uzay endüstrisi için özel bir kalite yönetim standardı olan ve ISO 9001’e dayanan AS9000, 1990’lı yıllarda geliştirilmiştir. Bu standardın tam adı; AS9000 Havacılık ve Uzay Temel Kalite Sistem Standardı (AS 9000 Aerospace Basic Quality System Standard)’dır. Daha sonra ise ISO 9001:1994(E)’e dayalı olarak AS9100 oluşturulmuştur. 2016 yılında ise bu standardın son versiyonu olan AS9100 Revision D (2016), Kalite Yönetim Sistemi – Havacılık, Uzay ve Savunma Organizasyonları İçin Gereksinimler (Quality Management System – Requirements for Aviation, Space and Defense Organizations) yayınlanmıştır. Bu standart AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemi veya AS 9100 Uzay ve Havacılık Kalite Yönetim Sistemi olarak da isimlendirilmektedir.

AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemleri Belgesi

AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemi‘ndeki standart maddelerini karşılayan kuruluşlara verilen belge AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemleri Belgesi olarak anılır. AS 9100 Standardı; havacılık ürünleri tasarlayan, geliştiren ve üreten kuruluşlar tarafından uygulanması amacıyla bir çok KYS gerekliliği belirlemektedir. Bir havacılık ve uzay kuruluşu, AS 9100’de belirtilen gereksinimleri karşılayan bir kalite yönetim sistemi oluşturursa AS 9100 belgesi alabilir. Temelinde ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi olması sebebi ile otomotiv endüstrisinin kullandığı IATF 16949 kalite yönetim sistem maddeleri ile de benzerlik göstermektedir.

Uluslararası Havacılık ve Uzay Kalite Grubu tarafından oluşturulan bu standart; Amerika’da AS 9100 Standardı, Avrupa’da EN 9100 Standardı, uzak doğu ülkelerinde ise JIS Q 9100 Standardı olarak bilinmektedir. Ülkemizde ise Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından 2018 yılında son hali yayınlanan; “TS EN 9100 Kalite Yönetim Sistemi – Havacılık,Uzay ve Savunma Kuruluşları için Gereklilikler” adı ile bilinmektedir. 61 sayfalık bir standarttır. TS EN 9100 Standardı; ISO 9001:2008 1 kalite yönetim sistemi şartlarını içerir ve havacılık sanayi kalite yönetim sistemleri için ek şartlar belirler. Havacılık sanayi için olan ek şartlar metin içinde koyu ve yatık olarak yazılmıştır.

AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemi Belgesi Nasıl Alınır?

Dünyadaki gelişmelere paralel olarak ülkemizde de uzay ve havacılık teknolojileri konusunda çalışmalar hız kazanmış durumdadır. Özellikle havacılık alanında cumhuriyetin ilk yıllarında önemli adımlar atılmış ve bir uçak fabrikası (Kayseri Uçak Fabrikası) ile bu sektörde faaliyet gösterilmiş olsa da, daha sonraki yıllarda bu fabrika çeşitli sebepler dolayısıyla kapatılmış ve yapılan faaliyetler bir süre duraklamıştır.

Günümüzde ülkemizdeki bazı kuruluşlar havacılık ve uzay sanayisinde söz sahibi olmak ve özgün üretimler yapmak için çalışmalar yapmaktadır. İşte bu çalışmaları yaparken uluslararası camiada kabul görebilmek için AS 9100 standartlarına uygunluk önemlidir.  AS 9100 Havacılık ve Uzay Kalite Yönetim Sistemi Belgesi almak isteyen bir kuruluş, diğer kalite yönetim sistemi belgelendirme çalışmalarında olduğu gibi yetkili bir belgelendirme firmasına başvurmalıdır. Belgelendirme firması ile başvuran kuruluş arasında sözleşme imzalandıktan sonra denetimlere başlanabilir. Denetimler başarıyla tamamlanır ve gereklilikler sağlanırsa AS 9100 Belgesi verilir. Bu belgenin geçerlilik süresi 3 yıldır. Ayrıca her yıl gözetim denetimlerinin yapılması zorunludur.

Belgelendirme kuruluşuna başvuran firmalar, bu belgelendirme kuruluşunun yerli veya yabancı bir akreditasyon kuruluşu tarafından akredite olmuş olup olmadığına dikkat etmelidirler. Çünkü faaliyet alanı itibariyle havacılık ve uzay sanayi, yabancı kuruluşlar ya da müşteriler ile çalışma ihtimali çok yüksek olan bir sektördür. Bu nedenle AS 9100 Belgesinin akredite bir belgelendirme kuruluşundan alınması ve belgenin dünyanın her yerinde geçerli olması bu sektöre giriş açısından çok önemlidir.

Havacılık sektöründe, ekipman ve malzemelerin güvenliğini ve güvenilirliğini gerektiren çok sayıda yasal düzenleme mevcuttur.Bu yüzden sektörde, etkin yönetim sistemleri uygulayan tedarikçi firmalara güven duyulmaktadır. Bu bakımdan AS 9100 standartları, havacılıktan savunma sanayine kadar tüm havacılık alanlarında beklenen kalite seviyelerini belirlemekte ve firmaların standarda uygun faaliyetlerde üretim yapmalarını sağlamaktadır.Bu sektörde tasarım ve üretim faaliyetlerinden bakım ve dağıtım faaliyetlerine kadar her konuda çalışan işletmeler için AS 9100 standartları zorunludur.

AS 9100 standartlarının temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

  • Ürün kalitesini iyileştirme
  • Anahtar ürün özellikleri için değişim kontrolü yönetim
  • Parça sorumluluğu, yabancı nesne tespiti, üretim dokümantasyonu, parça tanımlaması ve parça izlenebilirliği gibi havacılık sektöründe özgü üretim ve hizmetler sunma
  • Süreç ve araç değişim kontrol ve yönetimi
  • Satın alma ve kabul süreçlerinin kontrolünü kapsayan tedarik zinciri kalite kontrolü
  • Tasarım ve geliştirme kontrolü
  • Ürün konfigürasyonu kontrol yönetimi

Bilindiği gibi son dönemlerde entegre yönetim sistemi kavramı hayatımıza yerleşti. Daha öncesinde her bir kalite sistemi için işletmelerde ayrı ayrı sistemler kurulup, ayrı ayrı dokümantasyon oluşturulmaktaydı. Entegre yönetim sistemi kavramı ile mevcut sisteminizde ufak revizyonlar ile tüm sistemleri işletmenize adapte etmeniz mümkündür. Örneğin tek bir el kitabı içerisinde tüm sistem gereklilikleri farklılaştırılarak belirtilebilir. Böylelikle de doküman yükü hafiflemiş olur.